نظریه تکامل زیستی از دو جزء اصلی نیای مشترک و انتخاب طبیعی تشکیل می شود. این نظریه به اواسط قرن نوزدهم و آرا داروین باز می گردد. صاحب نظرانی گفته اند که پیش از این، برخی مسلمانان مانند اخوان الصفا، ابن مسکویه و بیرونی، نظریه تکامل زیستی را طرح کرده بودند. ما بویژه آرا ابراهیم زاده، مطهری و اذکایی را مطرح می کنیم. در برابر اینان، مخالفان مانند نصر و فلاطوری، این تقدم را رد کرده اند. نصر معتقد است که آن مسلمانان به «سلسله مراتب وجود» قائل بودند و فلاطوری بویژه در مورد بیرونی، به نوعی تکامل تدریجی غیر از تکامل زیستی، استناد می کند. ما در این مقاله، ابتدا این آرا را گزارش می کنیم. سپس برای تحریر محل نزاع، نظریه تکامل و «سلسله مراتب وجود» را توضیح می دهیم. در انتها، ضمن نقد آرا یاد شده، استدلال می کنیم که با توجه به تغییرات تدریجی که منجر به پیدایش نظریه تکامل از سلسله مراتب شدند، بیشتر حق با موافقان است و با توجه به تفاوتهای آنچه مسلمانان مذکور گفته بودند، با نظریه تکامل، و تفاوتهای مبانی و لوازم فلسفی آنها، بیشتر حق با مخالفان است، ولی اگر سلسله صدرایی را مبنا قرار دهیم، آن تفاوتها می تواند برطرف شود.

شکل گیری پایه های تمدنی موید این حقیقت تاریخی-جغرافیائی است که نوع بشر در تلاش برای عملی کردن نبوغ و استعدادهایش در مواقع بسیاری به درک درستی از محدودیت ها رسیده و خود را با آنها وفق داده است. در جغرافیای کهن به ویژه جغرافیای ایران، رابطه انسان و طبیعت بطور عمده بر مدار چیرگی طبیعت بر انسان می‎چرخید. در مناطقی که طبیعت با کاستی همراه بود، توان جسمی، تجربی و فنی انسانها نمود پیدا کرد. هدف این پژوهش تشریح وفق‎پذیری محیط زیستی در جغرافیای کهن ایران است که باعث گردید ایرانیان به عنوان نخستین مردمی که به محیط زیست و حفظ آن اهمیت می‎دادند، شناخته شوند. این مقاله که با رویکردی استقرائی و با راهبرد مطالعات تاریخی-جغرافیایی انجام شده، از نوع تحلیلی است و به شیوه کتابخانه‎ای انجام شده و در نگارش آن منابع داخلی و خارجی مرتبط با موضوع پژوهش مورد توجه بوده اند. یافته‎های این پژوهش تاکید دارند که وفق پذیری محیط زیستی ایرانیان در تکامل جغرافیای باستان نقش برجسته‎ای داشته است. ایرانیان در برخورد با کاستی‎های طبیعی از جمله آب ابتکار عمل‎های ارزشمندی و فناورانه‎ای چون ساخت قنات، آب انبار، یخچال و شیوه‎های ویژه کشت داشتند. مجموع آن اقدامات و ابتکارات در قالب وفق‎پذیری قابل تبیین است. از طرف دیگر دین زرتشت ایرانیان را به احترام به طبیعت و حفظ عناصر حیاتی و آلوده نکردن آنها توصیه می‎کرد. محدودیت‎های طبیعی و در نتیجه وفق‎پذیری از یک سو و تاکید آموزه‎های دینی زرتشت بر نگهداری از عناصر اصلی زندگی از سوی دیگر، نام ایرانیان را به عنوان نخست مردمان حافظ محیط زیست در دنیا مطرح کرد.

در ایران، برخلاف کشورهای غربی، هنوز جنبش زیست محیطی قدرتمندی برای شکل دادن به سیاست های محیط زیستی شکل نگرفته است. بر این اساس، سؤال اصلی این مقاله این است که عامل و مانع اصلی شکل گیری جنبش های محیط زیستی در ایران چیست؟ برای پاسخ به این سؤال، پژوهش حاضر این فرضیه را موردبررسی قرار می دهد که عامل فرهنگ سیاسی، مهم ترین مانع گسترش جنبش های محیط زیستی در ایران هست. روش پژوهش در این تحقیق، کیفی و به طور خاص تحلیلی-توصیفی است. روش گردآوری اطلاعات نیز منابع کتابخانه ای است. نتایج پژوهش نشان می دهد که حاکمیت فرهنگ سیاسی محدود-مشارکتی و به عبارتی فرهنگ سیاسی ضعیف، باعث عدم نهادینه شدن جنبش های محیط زیستی در ایران شده است و منجر به پراکنده شدن این گروه ها و کاهش توانایی، انرژی، امکانات، و نفوذ آن ها برای شبکه سازی در میان گروه های مختلف در جامعه برای پیگیری مسائل محیط زیستی و گسترش آگاهی محیط زیستی شده است و در بهترین حالت، آن ها به برگزاری سمینار و انجام کارهای دانشگاهی و تشکیل برخی تشکل ها که ازلحاظ مالی و فعالیتی تحت نظارت دولت هستند؛ محدودشده اند. به عبارتی، فرهنگ سیاسی محدود، فعالین محیط زیستی را واداشته است که به تشکیل "دوره ها"یی که فاقد توانایی بسیج اجتماعی افراد درزمینۀ مسائل محیط زیستی است، بسنده کنند و همین مسئله (حاکمیت فرهنگ سیاسی محدود- مشارکتی) آن ها را از تداوم، تکامل و نهادینه شدن بازداشته است.

در این مقاله ابتدا پرسش های اصلی در تبیین تکاملی دین مطرح و سپس پاسخ هایی به عنوان فرضیه هایی ارائه می شوند. فرضیه ی دین به مثابه محصول جانبی، به طور مختصر معرفی می شود و سپس نقد ریچارد سوسیس ارائه می شود. ریچارد سوسیس برای نقد فرضیه ی محصول جانبی از تعریف دین شروع می کند و با در نظر گرفتن دین به مثابه یک نظام، مبنای نقد خود را فراهم می کند. ریچارد سوسیس معتقد است نظام دینی از به هم آمیختگی عناصر اصلی ای تشکیل شده است که شامل فرایندهای شناختی و رفتاری مختلف می شود. ارزیابی های شناختی تنها یک جنبه از دین را مشخص می کنند؛ اما دین، نظام جامعی است که باید عملکرد کلی آن را بررسی کنیم. حتی اگر ارزیابی های شناختی دقیق باشند و نشان دهند که باورهای فراطبیعی، محصول جانبی برخی از کارکردهای مغزی اند؛ این موضوع نمی تواند مشخص کند که آیا نظام دینی به شکل کلی عامل سازگاری است یا نه؟ ریچارد سوسیس بعد از این مرحله به سراغ مفهوم «محصول جانبی» می رود و با یک تحلیل علمی نشان می دهد که دین را می توان به مثابه یک سازگاری ثانویه و یا اکسپتیشن قلمداد کرد نه محصولی جانبی.

طرفداران مدل های انتزاعی تکامل بر این باورند که مدل واحدی در تغییر تکاملی پدیده های گوناگون، چه در سطوح مختلف انتخاب در زیست شناسی و چه در پدیده های تکاملی مطرح در حوزه های دیگر، در کار است. اگر چنین مدل هایی در عمل بتوانند بر پدیده هایی که نوعاً تکاملی دانسته می شوند منطبق شوند یا تقریب خوبی از آنها باشند، آن گاه توانسته اند طیف گوناگونی از پدیده ها را تبیین کرده و احتمالاً در پیش بینی برخی پدیده ها ایفای نقش کنند. اما بر این مدل ها انتقادات مهمی وارد شده است. مهم ترین انتقاد هم، عدم کفایت تجربی این مدل ها است که به درجات مختلف در آنها نشان داده شده است. اما برخی در انتقاد از این مدل ها تا آنجا پیش رفته اند که تلاش برای به دست دادن مدل انتزاعی تکامل را یکسره بیهوده و ناموجه دانسته اند. در این مقاله، با بررسی اجمالی سه گونه مدل انتزاعی تکامل تلاش می شود تا نشان داده شود که هرچند ممکن است مدل های موجود مبتلا به عدم کفایت تجربی باشند، کل پروژه ی ارایه ی مدل واحد تکاملی قابل دفاع است. برای نشان دادن این مطلب، تکامل فرهنگی به عنوان یکی از دستاوردهای توجه به مدل انتزاعی تکامل، به عنوان مورد مطالعاتی بررسی می شود

ایده اصلی این مقاله نشان دادن سیر تحول تصویرهای شعری از سادگی به سوی اغراق است. نگارنده با استناد به منابع کهن، تصرف ذهن جامعه در شعر معروف سعدی "بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران / کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران" را به بحث گذاشته و روند تحول یک تصویر شعری را در گذر تاریخ نشان می دهد. نخستین تجربه ذهن جامعه ایرانی در مورد "فریاد از جدایی" در ضرب المثلی بسیار کهن (شاید از عهد ساسانی) در تصویر دریدن کرباس تجسم یافته است. این تصویر در متون ادبی و شعری قرن چهارم ثبت شده است. سال ها بعد شاعران مفهوم فریاد از جدایی را با تصویر شکستن چوب بیان کرده اند. نوبت به سعدی که می رسد، تصویر اغراق آمیز شده و با ناله سنگ تجسم می یابد.

هدف از طرح تکامل برزخی نفس، امکان و کیفیت تکامل نفس در عالم برزخ است. در ضمن بحث، به نظریه حرکت، قوه و فعل و نظریه تجدد امثال که به ترتیب مربوط به فلاسفه و عرفاست، اشاره می شود. سوال های زیادی در رابطه با تکامل نفس بعد از مرگ مطرح است که در این مقاله به دو سوال پاسخ داده می شود: سوال اول، آیا تکامل در عالم برزخ ممکن است، یا در عالم بعد از مرگ تکامل امکان ندارد و سوال دوم، آیا با فرض قبول تکامل برزخی نفس، کیفیت آن با تکامل دنیوی فرق دارد یا اینکه یکسان است؟در نهایت، بحث به این نتیجه منتهی می گردد که تکامل نفس بعد از مرگ از دیدگاه نقلی، عقلی و شهودی، نه تنها ممکن بلکه امری مسلم و قطعی است.